Nefnd um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum

Tilurð ráðherraskipaðrar nefndar um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum

Alþingi Íslendinga samþykkti 2. júní 1998 þingsályktunartillögu um aðgerðir til að auka hlut kvenna í stjórnmálum:

Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd með fulltrúum stjórnálaflokka, skrifstofu jafnréttismála og Kvenréttindafélagi Íslands til að skipuleggja þverpólitískar aðgerðir til að bæta hlut kvenna í stjórnmálum. Nefndin starfi a.m.k. í fimm ár, taki til starfa hið fyrsta og hafi heimild til að ráða sér verkefnisstjóra, sem starfi á skrifstofu jafnréttismála. Nefndin annist fræðslu, auglýsingaherferðir og útgáfu og hafi allt að 5 millj. kr. til ráðstöfunar í þessu skyni árið 1998 og síðan fjárveitingar samkvæmt fjárlögum.

Flutningsmenn tillögunnar voru sex konur og sex karlar:

Siv Friðleifsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon, Arnbjörg Sveinsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, Kristín Halldórsdóttir, Kristín Ástgeirsdóttir, Valgerður Sverrisdóttir, Árni M. Mathiesen, Guðmundur Árni Stefnánsson, Ísólfur Gylfi Pálmason, Hjálmar Árnason og Ólafur Örn Haraldsson.

Skipan nefndarinnar

Félagsmálaráðherra, Páll Pétursson, skipaði Siv Friðleifsdóttur frá Framsóknarflokki formann nefndarinnar, en Hildur Helga Gísladóttir frá Framsóknarflokki tók við formennsku í maí 1999 er Siv Friðleifsdóttir tók við starfi umhverfisráðherra. Valgerður Bjarnadóttir frá Jafnréttisstofu tók sæti Elsu Þorkelsdóttur sem var fulltrúi Skrifstofu jafnréttismála. Bryndís Hlöðversdóttir hvarf úr nefndinni og tók Hólmfríður Sveinsdóttir sæti Samfylkingarinnar.

Aðrir í nefnd um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum eru:
Arnbjörg Sveinsdóttir frá Sjálfstæðisflokki, Kristín Halldórsdóttir frá Vinstri hreyfingunni grænu framboði, Margrét Sverrisdóttir frá Frjálslynda flokknum og Ragnhildur Guðmundsdóttir frá Kvenréttindafélagi Íslands.

Nefndin hóf störf í október 1998 og lauk störfum í mars 2003 en þá var skrifuð lokaskýrsla um störf nefndarinnar. Verkefnisstjóri nefndarinnar var Una María Óskarsdóttir uppeldis- og menntunarfræðingur.

Markmið

Markmið nefndarinnar var að auka hlut kvenna í stjórnmálum, efla stjórnmálastarf þeirra og vinna gegn brottfalli.

Staða kvenna í stjórnmálum á Íslandi

• Hlutur kvenna á Alþingi var 25% eftir kosningar árið 1995, en varð 35% eftir kosningar til Alþingis 1999.
• Við sveitarstjórnarkosningarnar 1998 hækkaði hlutur kvenna úr 25% í 28,2%. Hlutur kvenna í sveitarstjórnum við kosningar 2002 er 31,2%.

Auglýsingaherferð

Fyrstu skref nefndar um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum voru að vinna að auknum hlut kvenna á Alþingi í kosningum 1999. Ráðist var í auglýsingaherferð í dagblöðum og sjónvarpi sem hafði það markmið að hafa áhrif á forystumenn stjórnmálaafla, ná athygli og fá umfjöllun fjölmiðla og almennings um uppröðun á framboðslista og vekja fólk til umhugsunar um hvers vegna auka þyrfti hlut kvenna í stjórnmálum.

Í auglýsingaherferðinni tóku forystumenn stjórnmálasamtaka þátt í að sýna fram á að kynin eru að mörgu leyti ólík og geta ekki fullkomlega sett sig í spor hvers annars. Í auglýsingunum kom m.a. fram að konur væru helmingur þjóðarinnar og að Alþingi Íslendinga hefði hingað til ekki náð að endurspegla það hlutfall. Með þennan boðskap að leiðarljósi var reynt að sýna fram á að mikilvægt væri að Alþingi íslensku þjóðarinnar endurspeglaði kynjahlutfall samfélagsins og að lýðræðið markaðist af því að konur til jafns við karla væru þátttakendur í stjórnmálum.

Samráðsfundir og opnir fundir

Haldnir voru samráðsfundir með kvennahreyfingum stjórnmálaflokkanna og óskað var eftir samstarfi og samvinnu við verkefnið. Einnig voru skipulagðir og auglýstir í útvarpi, dagblöðum og landsmálablöðum opnir fundir í öllum kjördæmum með stjórnmálakonum og öðru áhugafólki um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum. Á fundunum var átakið kynnt og staða kvenna í viðkomandi kjördæmum rædd. Nefndin lét gera lyklakippur úr tré sem á var letrað: Fleiri konur á Alþingi. - Nefnd um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum. Lyklakippunum var dreift á fundum nefndarinnar, til allra alþingismanna og víðar.

Haldnir voru fundir með ritstjórnum fjölmiðla til þess að leitast við að upplýsa fjölmiðlafólk um mikilvægi þess að fjallað sé í sem jöfnustu hlutfalli um karla og konur í stjórnmálum. Hringt var í fólk og það hvatt til greinaskrifa um málefnið.

Niðurstöður könnunar sem Gallup á Íslandi vann 1999 sýndi að yfir 80% þjóðarinnar vildi auka hlut kvenna í stjórnmálum.

Formaður nefndarinnar og aðrar nefndarkonur voru tíðir gestir í spjallþáttum fjölmiðlanna. Morgunblaðið gerði að beiðni nefndarinnar sérstaka úttekt á hlut kvenna í stjórnmálum hér á landi og mikilvægi þess að konur sinni stjórnmálastarfi til jafns við karla.

Þá var einnig leitað eftir umfjöllun útvarps- og sjónvarpsstöðvarinnar BBC og gerður var 20 mínútna þáttur um átakið þar sem sýnt var frá upptöku Stöðvar 2 þegar auglýsingarnar voru gerðar. Í beinni útsendingu frá Stöð 2 var rætt við Geir H. Haarde fjármálaráðherra, en hann var staðgengill Davíðs Oddssonar forsætisráðherra sem tók þátt í auglýsingaherferðinni.