Fréttir
Þróun fjárhagsaðstoðar sveitarfélaganna á undanförnum árum
Inngangur
Upplýsingar um fjárhagsaðstoð sveitarfélaga á hverjum tíma geta gefið nokkra vísbendingu um fjárhagsaðstæður þeirra fjölskyldna sem búa við lökust kjörin. Þessar tölulegu upplýsingar eru hins vegar ekki fullnægjandi hvorki til að meta ástæður fátæktar né afleiðingar hennar. Ástæðurnar geta verið afar margvíslegar og sumar augljósar eins og lág laun, lágar bætur eða heilsubrestur aðrar flóknari eins og samspil hinna ýmsu bóta og erfiðari við að eiga eins og óregla og skortur á ráðdeild. Afleiðingar fátæktar eru margþættar m.a. á uppeldisskilyrði barna, heilsu fólks og almenna þátttöku í samfélaginu.
Í þessu stutta yfirliti verður gerð grein fyrir þróun þessarar aðstoðar á landinu öllu á árunum 1992–2000 og hjá nokkrum sveitarfélögum á árunum 2001–2002. Hagstofan hefur heildartölur yfir allt landið en þær ná einungs til ársins 2000 um fjárhagsaðstoð sveitarfélaga og hefur félagsmálaráðuneytið aflað upplýsinga frá Reykjavík, Akureyri, Kópavogi og Skagafirði um fjölda heimila og fjárhæðir aðstoðarinnar fyrir árin 2001 og 2002 til að fá yfirlit yfir þróun síðustu tveggja ára.
Fjárhagsaðstoð er veitt samkvæmt lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga til fjölskyldna og einstaklinga sem ekki geta séð sér og sínum farborða. Sveitarfélögin setja sér reglur um þessa aðstoð og fjalla þær flestar annars vegar um rétt til lágmarksfjárhagsaðstoðar og er tekið mið af ákveðnu lágmarki og hins vegar um ýmsar heimildir til að veita aðstoð vegna sérstakra aðstæðna eða erfiðleika. Aðferðin við að reikna út fjárþörf er tiltölulega einföld, tekjur eru lagðar saman, þar með taldar almannatryggingar, greiðslur úr lífeyrissjóðum, atvinnuleysisbætur o.s.frv., og þær dregnar frá ákveðnu lágmarksviðmiði. Sveitarfélagið greiðir síðan viðkomandi það sem upp á vantar.
Stærsti hluti fjárhagsaðstoðar sveitarfélaga rennur til einstaklinga og fjölskyldna sem hafa tekjur undir þessum ákveðnu viðmiðum. Í Reykjavík nemur þetta lágmark 67 þús. kr. til einstaklinga og 120 þús. kr. til sambýlisfólks. Þessi fjárhæð er í flestum sveitarfélögunum í kringum 70 þús. kr. á mánuði til einstaklings og hækkar svo eftir stærð fjölskyldu. Fjárhæðin fyrir einstakling fer líklega hvergi upp fyrir grunnbætur almannatrygginga (77.083 kr. á mánuði) eða atvinnuleysisbætur (fullar bætur eru 77.490 kr. á mánuði).
Húsnæðiskostnaður, sem líklega er þyngsti einstaki útgjaldaliður heimilanna, er víðast ekki talinn með, enda ekki reiknað með húsaleigubótum inni í tekjum þegar fjárþörf er metin.
I. Landið allt, upplýsingar frá Hagstofu Íslands — Landshagir
a. Fjöldi heimila
Upplýsingar um fjárhagsaðstoð sveitarfélaga á hverjum tíma geta gefið nokkra vísbendingu um fjárhagsaðstæður þeirra fjölskyldna sem búa við lökust kjörin. Þessar tölulegu upplýsingar eru hins vegar ekki fullnægjandi hvorki til að meta ástæður fátæktar né afleiðingar hennar. Ástæðurnar geta verið afar margvíslegar og sumar augljósar eins og lág laun, lágar bætur eða heilsubrestur aðrar flóknari eins og samspil hinna ýmsu bóta og erfiðari við að eiga eins og óregla og skortur á ráðdeild. Afleiðingar fátæktar eru margþættar m.a. á uppeldisskilyrði barna, heilsu fólks og almenna þátttöku í samfélaginu.
Í þessu stutta yfirliti verður gerð grein fyrir þróun þessarar aðstoðar á landinu öllu á árunum 1992–2000 og hjá nokkrum sveitarfélögum á árunum 2001–2002. Hagstofan hefur heildartölur yfir allt landið en þær ná einungs til ársins 2000 um fjárhagsaðstoð sveitarfélaga og hefur félagsmálaráðuneytið aflað upplýsinga frá Reykjavík, Akureyri, Kópavogi og Skagafirði um fjölda heimila og fjárhæðir aðstoðarinnar fyrir árin 2001 og 2002 til að fá yfirlit yfir þróun síðustu tveggja ára.
Fjárhagsaðstoð er veitt samkvæmt lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga til fjölskyldna og einstaklinga sem ekki geta séð sér og sínum farborða. Sveitarfélögin setja sér reglur um þessa aðstoð og fjalla þær flestar annars vegar um rétt til lágmarksfjárhagsaðstoðar og er tekið mið af ákveðnu lágmarki og hins vegar um ýmsar heimildir til að veita aðstoð vegna sérstakra aðstæðna eða erfiðleika. Aðferðin við að reikna út fjárþörf er tiltölulega einföld, tekjur eru lagðar saman, þar með taldar almannatryggingar, greiðslur úr lífeyrissjóðum, atvinnuleysisbætur o.s.frv., og þær dregnar frá ákveðnu lágmarksviðmiði. Sveitarfélagið greiðir síðan viðkomandi það sem upp á vantar.
Stærsti hluti fjárhagsaðstoðar sveitarfélaga rennur til einstaklinga og fjölskyldna sem hafa tekjur undir þessum ákveðnu viðmiðum. Í Reykjavík nemur þetta lágmark 67 þús. kr. til einstaklinga og 120 þús. kr. til sambýlisfólks. Þessi fjárhæð er í flestum sveitarfélögunum í kringum 70 þús. kr. á mánuði til einstaklings og hækkar svo eftir stærð fjölskyldu. Fjárhæðin fyrir einstakling fer líklega hvergi upp fyrir grunnbætur almannatrygginga (77.083 kr. á mánuði) eða atvinnuleysisbætur (fullar bætur eru 77.490 kr. á mánuði).
Húsnæðiskostnaður, sem líklega er þyngsti einstaki útgjaldaliður heimilanna, er víðast ekki talinn með, enda ekki reiknað með húsaleigubótum inni í tekjum þegar fjárþörf er metin.
I. Landið allt, upplýsingar frá Hagstofu Íslands — Landshagir
a. Fjöldi heimila
b. Hverjir fá fjárhagsaðstoð, fjölskyldugerð
c. Útgjöld vegna fjárhagsaðstoðar sveitarfélaga
Taflan sýnir fjárhæðir á verðlagi hvers árs og á verðlagi ársins 2000. Á árunum 1996–1997 var fjárhagsaðstoð hæst á liðnum áratug yfir allt landið. Heildartölur fyrir undanfarin tvö ár eru ekki fyrir hendi en upplýsingar frá nokkrum sveitarfélögum eru kynntar hér síðar og þar kemur fram hækkun á greiðslum.
Taflan hér að neðan sýnir meðalfjárhæð sem hvert heimili fékk á tilteknu ári í fjárhagsaðstoð miðað við á heimili á landinu öllu, og sundurliðað Reykjavík, önnur sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu og í sveitarfélögum með fleiri en 250 íbúa á landsbyggðinni.
Fjölmennasti aldurshópurinn sem fær fjárhagsaðstoð er á aldrinum 25–39 ára.
II. Fjárhagsaðstoð í Reykjavík, Kópavogi, Skagafirði og á Akureyri
 |
1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 |
| Reykjavík | 2891 | 3293 | 3800 | 3677 | 3529 | 3041 | 2739 | 2680 | 2980 | 3579 |
| Kópavogur | |
|
|
|
|
|
|
|
305 | |
| Akureyri | 320 | 319 | 321 | 276 | 317 | 260 | 275 | 282 | 328 | 340 |
| Skagafjörður | |
|
|
|
|
|
|
33 | 30 | 38 |
Atvinnustaða þeirra sem þurfa á fjárhagsaðstoð að halda
Reykjavík 2001 og 2002
Reykjavík miðað við janúar–nóvember 2001 og 2002:
|
2001 | 2002 |
| Atvinnulausir |
36% |
40% |
| Öryrkjar |
21% |
16% |
| Launuð vinna |
15% |
14% |
| Sjúklingar |
10% |
11% |
| Nemar |
10% |
12% |
| Ellilífeyrisþegar |
2% |
2% |
Sauðárkrókur 2000 og 2001
|
2001 |
2002 |
| Atvinnulausir |
21% |
33% |
| Lífeyrisþegar |
31% |
17% |
| Í fullu starfi |
23% |
12% |
| Hlutastarf |
21% |
14% |
| Sjúklingar |
5% |
5% |
| Heimavinnandi | |
5% |
| Nemar | |
5% |
| Annað | |
7% |
Akureyri 2002
|
2002 |
| Í fullu starfi |
53% |
| Í hlutastarfi |
6% |
| Atvinnulausir |
27% |
| Ellilífeyrisþegar |
3% |
| Sjúklingar |
5% |
| Heimavinnandi |
3% |
| Nemar | |
