Reiknivél fyrir neysluviðmið
Hér er hægt að reikna út þrenns konar neysluviðmið fyrir íslensk heimili. Neysluviðmiðin eru ekki endanlegur mælikvarði á hvað telst nægjanleg neysla einstakra heimila né dómur um hvað einstakar fjölskyldur þurfa sér til framfæris. Tilgangurinn með smíði þeirra er að veita heimilum í landinu aðgang að viðmiðum sem hafa má til hliðsjónar við áætlun eigin útgjalda.
Um þrenns konar neysluviðmið er að ræða:
1. Dæmigerð viðmið. Þeim er ætlað að vera leiðbeinandi um útgjöld fjölskyldna miðað við dæmigert neyslustig. Útgjöldum er skipt í 15 útgjaldaflokka: 1) Matur, drykkjarvörur og aðrar dagvörur til heimilishalds; 2) föt og skór; 3) heimilisbúnaður; 4) raftæki og viðhald raftækja; 5) lyf, lækningavörur og heilbrigðisþjónusta; 6) sími og fjarskipti; 7) menntun og dagvistun; 8) veitingar; 9) önnur þjónusta fyrir heimili; 10) tómstundir og afþreying; 11) ökutæki og almenningssamgöngur; 12) annar ferðakostnaður; 13) húsaleiga/reiknuð húsaleiga; 14) viðhaldskostnaður húsnæðis og 15) rafmagn og hiti.
Til þess að finna fjárhæð fyrir hvern útgjaldaflokk er stuðst við rannsókn Hagstofu Íslands á útgjöldum heimilanna. Fyrir reglubundin útgjöld er miðgildi útgjalda skilgreint sem dæmigert viðmið, en í flokkum þar sem útgjöld eru óregluleg er jafnframt stuðst við önnur gögn. Kostnaður vegna bifreiða, húsnæðis, rafmagns og hita er reiknaður sérstaklega. Vegna þess hve húsnæðiskostnaður getur verið breytilegur er rétt að skoða niðurstöðuna hér sem mjög gróft viðmið.
2. Skammtímaviðmið. Skammtímaviðmiðin byggja á sömu útgjaldaflokkum en hafa lægri fjárhæðir í mörgum tilfellum. Útgjöld sem ætla má að sé hægt að fresta til skemmri tíma, eða í allt að níu mánuði, eru ekki talin með.
3. Grunnviðmið. Þeim er ætlað að gefa vísbendingar um hver lágmarksútgjöld geti verið í ákveðnum útgjaldaflokkum. Þau ná hvorki til reksturs bifreiða né húsnæðiskostnaðar.
Gert er ráð fyrir að fjölskylda hafi þegar stofnað heimili þannig að viðmiðin ná eingöngu til viðhalds og endurnýjunar á heimilisbúnaði, húsgögnum og raftækjum en ekki til stofnkostnaðar heimilis. Greiðslur beinna skatta og opinberra gjalda eru ekki taldar með í neysluviðmiðum. Óbeinir skattar sem almennt eru reiknaðir inn í vöruverð eru hins vegar meðtaldir. Í neyslukönnun Hagstofunnar er fjöldi heimila með fleiri en þrjá fullorðna og/eða fjögur börn ekki nægjanlega mikill til að hægt sé að draga marktækar ályktanir um miðgildi útgjalda í fjölskyldum. Því verður að setja ákveðinn fyrirvara um túlkun viðmiðsins fyrir slíkar fjölskyldur.
Til að aðlaga neysluviðmið að raunhæfum aðstæðum hvers og eins geta notendur leiðrétt áætluð útgjöld og fært inn raunútgjöld fyrir einstaka flokka.
Í skýrslunni Neysluviðmið fyrir íslensk heimili má finna nánari lýsingu á forsendum, aðferð og útgjaldaflokkum.