Eldhúsdagsumræður 2000
Herra forseti.
Góðir Íslendingar,
Þegar við komum saman til þingstarfa á þessu hausti er að flestu leyti bjart yfir þjóðlífinu. Sú heillaþróun sem hófst með þátttöku Framsóknarflokksins í ríkisstjórn vorið 1995 heldur áfram. Fjárhagur ríkisins er orðinn traustur, atvinnuleysi hefur verið útrýmt.
Við Framsóknarmenn töluðum 1995 um að skapa þyrfti 12.000 störf til aldamóta, þau eru orðin 15.000. Þessi mikla fjölgun starfa hefur orðið til þess að við erum orðin háð erlendu vinnuafli.
Gera má ráð fyrir að hér séu að störfum 8 – 9 þúsund útlendingar. Reynslan sýnir að um 40% þeirra útlendinga sem fengu atvinnuleyfi frá Vinnumálastofnun fyrir fjórum árum eru hér ennþá. Þetta fólk er að setjast hér að og við höfum skyldur við það eins og aðra þegna þjóðfélagsins. Á þessu hausti eru t.d. 700 börn í grunnskólum Reykjavíkur af erlendu bergi brotin.
Sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu ætla að sinna nýbúum myndarlega og hafa alla burði til þess. Við í félagsmálaráðuneytinu ætlum að hrinda í framkvæmd ályktun Alþingis frá í fyrravor og koma á fót Nýbúamiðstöð á Vestfjörðum.
Einnig ber þess að geta að undanfarin tvö ár hafa fleiri Íslendingar komið heim frá útlöndum heldur en flutt hafa úr landi. Þetta sýnir okkur meðal annars að hér er betra að búa en víðast og trúin á landinu hefur aukist.
Hagur fjölskyldnanna á Íslandi hefur stórbatnað, kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur aukist um fjórðung, velferðarþjóðfélagið stendur miklu traustari fótum og það samfélag sem við lifum í í dag er að flestu leyti betra en fyrir hálfum áratug.
Ekki svo að skilja að ekki bíði næg verkefni framundan. Þótt lífskjör hér séu betri en í næstum öllum öðrum löndum er þó brýnt að bæta enn frekar en gert hefur verið kjör öryrkja og þess hluta aldraðra sem lægstar tekjur hafa. Einnig þarf að leita leiða til að auðvelda öldruðum sem langflestir hafa sem betur fer góða eignastöðu að njóta eigna sinna og skapa sér þægilegri lífdaga fremur en láta eftir sig mikinn arf.
Efnahagur ríkisins er mjög traustur og sama má segja um efnahag þeirra sveitarfélaga sem best eru rekin og ekki hafa orðið fyrir áföllum.
Afkoma sveitarfélaganna skiptir þjóðarbúskapinn miklu máli og því er brýnt að hún sé allsstaðar í lagi. Með nýlegum sveitarstjórnarlögum hefur fjárhagseftirlit þeirra verið treyst. Við þurfum að styrkja sveitarstjórnarstigið, flytja verkefni frá ríki til sveitarfélaga og fá sveitarfélögunum tekjur til að standa sómasamlega undir lögbundnum verkefnum sínum.
Nefnd um tekjustofna sveitarfélaga sem ég skipaði í fyrra er komin vel á veg og vona ég að sátt geti orðið um tillögur hennar. Þessi nefnd hefur vandasamt verkefni, þá þegar af þeirri ástæðu að aðstaða sveitarfélaganna er mjög misjöfn.
Hinir miklu þjóðflutningar sem orðið hafa á undanförnum árum hafa komið harkalega við sveitarfélögin.
Þjóðhagsstofnun áætlaði fyrir tveimur árum að hver einstaklingur sem flytti búferlum kostaði viðtökusveitarfélagið 3 – 5 milljónir. Útsvarstekjur vaxa á móti um 10 – 15% milli áranna 1999 og 2000 í þeim sveitarfélögum þar sem aðflutningurinn er mestur. Þau sveitarfélög sem verða fyrir verulegri fólksfækkun eiga við tilfinnanlega tekjuskerðingu að stríða.
Þar að auki sitja sum sveitarfélög uppi með auðar íbúðir sem þau hafa orðið að innleysa úr gamla félagslega húsnæðiskerfinu. Þetta skapar gífurlegan vanda í sumum sveitarfélögunum. Unnið er að lausn þessa vanda. Árið 1999 og það sem af er þessu ári hafa verið innleystar af sveitarfélögum um 480 félagslegar íbúðir, tvöhundruðogtuttugu þessara íbúða hefur verið breytt í leiguíbúðir í eigu sveitarfélaganna en hinar seldar útúr kerfinu.
Íbúðalánasjóður hefur veitt rúmlega 500 lán til leiguíbúða frá því að hann tók til starfa og um 2000 tekjulitlar fjölskyldur hafa fengið viðbótarlán til þess að kaupa sér eigið húsnæði.
Viðræður standa yfir um það hvernig ríkisaðstoð við öflun leiguhúsnæðis verði háttað í framtíðinni. Þá er mikið starf óunnið við að ráða bót á fortíðarvanda félagslega húsnæðiskerfisins en að því munum við einbeita okkur.
Breytingin á húsnæðiskerfinu hefur sannað ágæti sitt og stuðlað að stórkostlegum úrbótum í húsnæðismálum hinna tekjulægri.
Fólksflutningar hafa skapað mikla þenslu á fasteignamarkaði höfuðborgarsvæðisins og er sú þensla rótin að helmingi þeirrar verðbólgu sem verið hefur undanfarið. Sem betur fer er heldur að draga úr þessari þenslu sem er auðvitað varasöm og þjóðhagslega mjög óhagkvæm.
Þenslan á fasteignamarkaði höfuðborgarsvæðisins orsakaði einnig afföll á húsbréfum. Þrátt fyrir afföllin eru þó raunvextir af húsbréfum ennþá innan við 6%.
Jöfnunarsjóður sveitarfélaga hefur miklu og vaxandi hlutverki að gegna og ástæða er til að endurskoða reglur þær er gilda um Jöfnunarsjóðinn.
Ennfremur verður að lagfæra grundvöll fasteignamatsins og miða við raunverulegt verðmæti eigna. Það er ranglátt að skattleggja fasteignir á landsbyggðinni langt yfir markaðsverði. Á hinn bóginn verður að bæta sveitarfélögunum sem verða fyrir tekjutapi við leiðréttingu fasteignamatsins tekjumissi sem af breytingunum hlýst.
Svokölluð Auðlindanefnd hefur nýverið skilað viðamikilli álitsgerð. Von margra er að tillögur Auðlindanefndar geti leitt til betri sátta í þjóðfélaginu um skipan auðlindamála. Ég tel fyllstu ástæðu til að fara vandlega yfir hvernig hugmyndir Auðlindanefndar koma við sveitarfélögin í landinu og mun óska eftir samstarfi við sveitarfélögin um það efni.
Veiðileyfagjald er fyrst og fremst skattur sem leggst á landsbyggðina og gaumgæfa ber vandlega hvaða áhrif veiðileyfagjaldið hefur á sjávarbyggðirnar.
Á sviði barnaverndarmála hefur sá gleðilegi árangur náðst að biðlisti eftir vímuefnameðferð er horfinn og unnt er að veita þeim börnum sérhæfða meðferð sem þess þarfnast.
Frumvarp til nýrra barnaverndarlaga verður lagt fram hér á Alþingi innan skamms. Frumvarpið felur í sér fjölda nýmæla og einnig er margt skýrara en er í gildandi lögum.
Í fjárlagafrumvarpi næsta árs er gert ráð fyrir stórhækkun fjármuna til barnabóta.
Þá mun ég endurflytja frumvarp til nýrra laga um félagsþjónustu sveitarfélaga ásamt fylgifrumvörpum.
Þessi frumvörp voru lögð fram til kynningar á síðasta þingi og umsagna aflað. Félagsþjónustufrumvarpið breytist nokkuð með hliðsjón af ábendingum sem fram hafa komið. Er það von mín að á grundvelli nýrra laga verði félagsþjónustan betri og skilvirkari og betur verði séð fyrir þörfum langveikra barna og fatlaðra.
Biðlistar eftir úrræðum fyrir fatlaða eru að styttast og hefur verið unnið markvisst eftir tillögum biðlistanefndarinnar frá 1998.
Nýlega hafa verið tekin í notkun í Reykjavík dagvistarrými þar sem um 40 einstaklingar njóta þjónustu og von er til að þörfinni fyrir dagvistarrými í Reykjavík verði fullnægt innan skamms.
Hvað búsetuúrræði varðar standa vonir til þess að unnt verði að leysa úr vanda flestra á næstu misserum.
Nýlega var opnuð Jafnréttisstofa og hún er á Akureyri. Starfið þar fer glæsilega af stað undir forystu Valgerðar H. Bjarnadóttur.
Nýju jafnréttislögin leggja grunn að bættu þjóðfélagi jöfnuðar og réttlætis. Við Íslendingar erum í fararbroddi þjóða heimsins í jafnréttismálum og er það viðurkennt á alþjóðavettvangi.
Ný lög um fæðingar- og foreldraorlof voru samþykkt á síðasta þingi. Þegar þau eru að fullu komin til framkvæmda hafa konur og karlar sama rétt og sömu aðstöðu til góðs fjölskyldulífs og ættu einnig að vera jafnsett á vinnumarkaði hvað laun og starfsframa varðar. Þessi lagasetning er geysilegt framfaraspor og mjög mikil réttarbót fyrir fjölskyldurnar í landinu.
Samskipti okkar við aðrar þjóðir varða okkur ætíð miklu. Það er engin nýlunda þótt rætt sé um afstöðu Íslands til Evrópusamrunans enda er það málefni sem flestum öðrum fremur ræður því hvar menn skipast í flokka. Afstaða til EB var rækilega rædd uppúr 1960. Evrópustefnunefnd Alþingis lagði í það mikla vinnu á árunum 1988 til 1990 að reyna að móta afstöðu Íslands og að frumkvæði hæstvirts utanríkisráðherra var unnin mikil skýrsla og lögð fram á Alþingi á síðasta vori um stöðu Íslands í Evrópusamstarfi.
Innan Framsóknarflokksins fer nú fram umræða um Evrópumál en það fer fjarri því að það merki að Framsóknarflokkurinn hafi breytt um afstöðu til Evrópusambandsins.
Samkvæmt skýrslu utanríkisráðherra mundi aðild að ESB kosta okkur yfir 8 þúsund milljónir árlega í beinum fjárframlögum til sjóða bandalagsins. Við gætum hugsanlega fengið helming þeirrar upphæðar til baka í styrkjum að óbreyttum aðstæðum.
Ef við höfum 8 þúsund milljónir aflögu árlega sýndist mér ráðlegra að ráðstafa þeim sjálfir innanlands til byggðamála, atvinnuuppbyggingar og til að bæta lífskjör þjóðarinnar.
Sem betur fer farnast okkur vel við núverandi aðstæður og engar þær blikur sjáanlegar sem knýi okkur til stefnubreytingar. Á meðan við búum við betri lífskjör, meiri lífsgæði og traustari hag en flestar aðrar þjóðir getum við unað glöð við okkar.
Sjálfstæðið hefur reynst Íslendingum dýrmætt og yfirráð yfir auðlindum okkar er okkur ómetanlegt og óskynsamlegt væri að afsala þeim.