Blaðagrein Páls Péturssonar félagsmálaráðherra um húsnæðismál

11.10.2001

Endurskipulagning húsnæðismála hefur tekist vel og við búum nú við miklu skilvirkari húsnæðisstefnu en áður. Afgreiðslur Íbúðalánasjóðs á þriggja ára tímabili 1999-2001 eru um það bil helmingi fleiri en afgreiðslur Húsnæðisstofnunar á sex ára tímabili 1993-1998. Því er ljóst að skilvirkni Íbúðalánasjóðs með 53 stöðugildi er mun meiri en skilvirkni Húsnæðisstofnunar og Veðdeildar var en þar voru 79 stöðugildi. Þá hefur bið eftir afgreiðslum í sumar einungis verið 5 dagar.
Lánaþaki var lyft í fyrravor og nú eru hámarkslán Íbúðalánasjóðs 8 milljónir á notaða íbúð en 9 milljónir á nýja íbúð. Ákveðið var nýlega að breyta lánshlutfalli, hætta að miða við 65 eða 70% af brunabótamati og fara að miða við 65% af kaupverði eða 70% af kaupverði ef um fyrstu íbúð er að ræða. Lánið þarf þó að rúmast innan 85% af brunabótamati.


Við lagabreytingu í fyrravor var sveigjanleiki í húsnæðislánum aukinn og að uppfylltum skilyrðum er unnt að lengja lánstíma um 15 ár. Einnig mun lánstími lengjast ef um frystingu láns er að ræða þannig að greiðslubyrði verður viðráðanlegri.
Þá stendur yfir endurskoðun laga um húsnæðissamvinnufélög og stefni ég að því að flytja frumvarp til nýrra laga á þessu þingi.


Félagsleg aðstoð með viðbótarlánum

Sveitarfélögin hafa ásamt ríkinu greitt götu tekjulágra við að koma sér upp húsnæði. Þau leggja fram í Varasjóð viðbótarlána upphæð sem svarar 5% af upphæð viðbótarlánsins. Viðkomandi fær húsbréfalán, 65 eða 70% af kaupverðinu og stendur húseignin því til tryggingar en fær síðan 20 eða 25% peningalán hjá Íbúðalánasjóði með atbeina húsnæðisnefndar og stendur Varasjóðurinn í ábyrgð fyrir því. Þeir sem fá viðbótarlán eiga rétt á samtímagreiddum vaxtabótum sem greiðast á þriggja mánaða fresti.

Frá 1. jan. 1999 til 1. sept. 2001 hafa 3588 viðbótarlán verið afgreidd hjá Íbúðalánasjóði og gert er ráð fyrir að tala viðbótarlána verði orðin 4300 í árslok. Þetta eru miklu fleiri íbúðir reistar eða keyptar með félagslegri aðstoð heldur en var í eldra kerfi. Á árunum 1993-1997 eða á 5 ára tímabili voru veitt frá Húsnæðisstofnun samtals 1706 lán til félagslegra eignaríbúða kaupleiguíbúða og leiguíbúða. Á þremur árum veitir Íbúðalánasjóður um 5400 lán til hliðstæðra verkefna eða meira en þrefalt fleiri lán á 3 árum en Húsnæðisstofnun veitti á 5 árum. Þannig að það er algjör fjarstæða að lokun eldra kerfis sé orsök núverandi vandræða á leigumarkaði eða að dregið hafi úr félagslegri aðstoð í húsnæðismálum, hún hefur stóraukist.


Leiguíbúðir

Hvað leiguíbúðir varðar hefur verið lofað um 400 lánum til leiguíbúða árlega frá Íbúðalánasjóði.
Við stofnun Íbúðalánasjóðs var áformað að hætta að niðurgreiða vexti. Nú hefur tekist samkomulag um að niðurgreiða úr ríkissjóði árlega lán til 400 leiguíbúða sem ætlaðar eru fólki undir skilgreindum tekju- og eignamörkum, þ.e.a.s. fyrst og fremst lán til sveitarfélaga, öryrkjabandalags og námsmannafélaga. Vextir af þessum lánum verða 3.5%.

Í ljósi þess hve eftirspurn eftir leiguíbúðum er mikil, beitti ég mér fyrir sérstöku átaki til að fjölga leiguíbúðum aukalega um 600 á næstu fjórum árum. Þetta átak er hugsað þannig að Íbúðalánasjóður láni 90% byggingakostnaðar til 50 ára, en lífeyrissjóðir leggi fram eða láni þau 10% sem á vantar. Samkomulag þessa efnis var undirritað í sumar og jafnframt var gengið frá samkomulagi um að Búseti reisti og ræki 300 af þessum 600 íbúðum.
Samkomulag varð um að niðurgreiða líka lán til íbúðanna í þessu átaki og verða vextir 4.5%. Gert er ráð fyrir 150 íbúðum á ári í 4 ár.
Verði eftirspurn eftir leiguíbúðalánum meiri en 550 á ári verða þau lán að bera þá vexti sem Íbúðalánasjóður getur boðið. Við ætlumst til að þau sveitarfélög þar sem leiguíbúðir vantar greiði fyrir framgangi átaksins með því að leggja til lóðir og gefa eftir af gatnagerðargjöldum.

Þá hefur verið ákveðið í kjölfar lagabreytinga að þau lán sem fylgja innlausnaríbúðum sveitarfélaga fái að standa út áður umsaminn lánstíma á óbreyttum vöxtum, en síðan eigi sveitarfélögin kost á láni til viðbótar þannig að heildarlánstími verði 50 ár. Þetta tel ég komið mjög til móts við þau sveitarfélög sem þurft hafa að innleysa mikið af íbúðum.

Fortíðarvandi

Við höfum verið að leita lausna á vanda sveitarfélaga vegna félagslega húsnæðiskerfisins. Búið hefur verið til "módel" sem á að gera kerfið sjálfbært. Þetta gengur út á að stofna eignarhaldsfélög sem eigi og reki íbúðirnar og eðlileg leiga í viðkomandi sveitarfélagi standi undir afborgunum, vöxtum og viðhaldi. Til þess að þetta megi gerast í sumum sveitarfélögum, þarf að leggja inn í eignarhaldsfélögin fjármuni og eða færa niður skuldir. Ekki er fengin niðurstaða í hvernig þetta verði skynsamlegast leyst. Vel getur hentað sumum sveitarfélögum að bera nokkurn kostnað af leiguíbúðum fremur en stofna eignarhaldsfélög. Það verða menn að meta á hverjum stað.
Í sambandi við kaup ríkisins á hluta sveitarfélaga í Orkubúi Vestfjarða munu stærri sveitarfélögin þar leggja hluta kaupverðsins inn á biðreikning hjá viðurkenndri peningastofnun og njóta vaxtanna, þar til lausn er fundin á landsvísu. Hluta af biðreikningafénu væri síðan hægt að nota til að gera leiguíbúðirnar rekstrarhæfar.

Þá er óleystur vandi vegna auðra íbúða sem engar tekjur gefa. Ég tel að við þurfum að endurskipuleggja Varasjóð viðbótarlána. Tekjur hans eru 5% framlag sveitarfélaga vegna viðbótarlána, framlag á fjárlögum og hagnaður vegna kaupskyldu sem sveitarfélög verða að standa honum skil á og var sú skipun staðfest með hæstaréttardómi. Varasjóðinn þarf að styrkja og gæti hann þá e.t.v. staðið undir vöxtum af auðum íbúðum eða styrkt viðkomandi sveitarfélög. Vinna við þessa endurskipulagningu er að fara í gang og mun ég beita mér fyrir lagabreytingu í samráði við Sambandið.

Húsaleigubætur voru hækkaðar um síðustu áramót og aukið tillit tekið til fjölskyldustærðar.
Hluti af skattaléttingarprógrammi ríkisstjórnarinnar frá í fyrri viku var að gera húsaleigubætur skattfrjálsar.

Ég hef undanfarið lagt mjög mikla áherslu á að undanþiggja húsaleigubætur skatti enda eru vaxtabætur skattfrjálsar. Þessi ákvörðun mun færa tekjulágum einstaklingum 150 milljónir árlega.