Spurt og svarað

Ýmislegt

Hvaða lög eru lögð til grundvallar við yfirfærslu á málefnum fatlaðs fólks frá ríki til sveitarfélaga?
Lög um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, lög. nr. 72/2002 eru lögð til grundvallar við yfirfærslu á málefnum fatlaðs fólks frá ríki til sveitarfélaga.

Hvaða störf falla undir lög nr. 72/2002, lög um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, við yfirfærsluna?
Lögin gilda um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtæki eða hluta fyrirtækis innan Evrópska efnahagssvæðisins, í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum. Með aðilaskipti er átt við aðilaskipti á efnahagslegri einingu sem heldur einkennum sínum, þ.e. skipulagðri heild verðmæta sem notuð verður í efnahagslegum tilgangi, hvort sem um er að ræða aðal- eða stoðstarfsemi.  Þau störf sem falla undir einingar sem halda einkennum sínum eftir yfirfærsluna falla því undir lögin eins og t.d sambýli.

Verða starfsmenn með sömu laun og þeir höfðu hjá ríkinu eftir yfirfærsluna hjá sveitarfélögunum?
Í 3.gr. laga nr.72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum kemur fram að framsalshafi (sveitarfélag/byggðarsamlag) skuli virða áfram launakjör og starfsskilyrði samkvæmt kjarasamningi með sömu skilyrðum og giltu fyrir framseljanda (ríki) þar til kjarasamningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda.

Hve mörg eru þjónustusvæðin?
Þjónustusvæðin eru 15:
(1) Reykjavík, (2)  Garðabær og Álftanes,  (3)  Kópavogur, (4)  Mosfellsbær (5)  Hafnarfjörður, (6) Suðurland, (7) Suðurnes, (8) Vestmannaeyjar, (9) Vesturland, (10) Vestfirðir, (11) Austurland,  (12) Hornafjörður, (13) Norðurþing, (14) Norðurlands Vestra, (15) Akureyri.

Hver verður nýr vinnuveitandi starfsmanna?
Nýr vinnuveitandi starfsmanna er viðkomandi sveitarfélag eða byggðarsamlag.

Hvað er starfsmat?
SAMSTARF er samræmt starfaröðunarkerfi sem er viðurkennt af Alþjóðavinnumástofnuninni.  Störfum er raðað kerfisbundið eftir innihaldi þeirra þ.e helstu verkefnum og kröfum.  Með starfsmati skapast hlutlæg viðmið til grunnröðunar á störfum.

Flytjast starfsaldurstengd réttindi með starfsmanni frá ríki til sveitarfélaga?
Áunnin réttindi starfsmanna flytjast með þeim frá ríki til sveitarfélaga, þar með talin aldurstengd réttindi.

Ráðningasamningar

Gildir gerður ráðningasamningur starfsmanns við svæðisskrifstofu málefna fatlaðra áfram eftir tilfærsluna hjá sveitarfélögunum?

Já, gerður ráðningasamningur gildir áfram,  sbr. 3 gr. laga nr.72/2002 um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum en þar kemur fram að réttindi og skyldur framseljanda (ríkisins) samkvæmt ráðningarsamningi eða ráðningarsambandi sem fyrir hendi er á þeim degi sem aðilaskipti eiga sér stað á færast yfir til framsalshafa (sveitarfélags/byggðarsamlags).

Launasetning

Hvernig er launasetning hjá ríkinu?
Starfsmenn ríkisins aðrir en embættismenn eiga rétt á launum samkvæmt kjarasamningi.  Í kjarasamningi er samið um launatöflur við viðkomandi stéttarfélag og lokahönd er lögð á kjarasamningsgerðina með gerð stofnanasamninga á stofnunum ríkisins. Við gerð stofnanasamningsins skal semja um röðun starfa og hvaða þættir og/eða forsendur skuli ráða röðun þeirra. Þar skulu fyrst og fremst met¬in þau verkefni og skyldur sem í starfinu felast auk þeirrar færni  sem þarf til að geta innt starfið af hendi. Þá skal litið til skipurits stofnunar eða annars formlegs starfsskipulags við gerð samningsins.

Hvernig er launasetning hjá sveitarfélögum?
Á sveitarstjórnarstiginu er almenna reglan sú að um starfskjör, réttindi og skyldur starfsmanna annarra en æðstu stjórnenda fer eftir kjarasamningi. Launanefndin hefur samið við bæjarstarfsmannafélögin og félögin innan ASÍ um störf  ófaglærðra og einnig þeirra sem hafa starfsmenntun á framhaldsskólastigi. Launasetningin  er samkvæmt starfsmati. Launasetning háskólamanna í kjarasamningum við launanefnd sveitarfélaga (LN) og Sjúkraliðafélags Íslands  er samkvæmt starfaskilgreiningum í kjarasamningi.  Eins og að framan greinir eru kjarasamningar LN miðstýrðir og er  launasetning ákvörðuð í kjarasamningi, annað hvort með starfsheitaskilgreiningum eða  samkvæmt starfsmatskerfinu SAMSTARF.

Orlof

Hvernig verður uppgjör orlofs starfsmanna við yfirfærsluna?
Orlofsárið er frá 1. maí til 30. apríl. Með starfi sínu á orlofsárinu ávinnur starfsmaður sér rétt til orlofs og orlofslauna á næsta orlofsári.

Útborgun orlofslauna helst í hendur við orlofstökuna. Almenna reglan er sú að orlofslaunin taka mið af mánaðarlaunum starfsmanns fyrir dagvinnu og eru þau greidd með reglubundnum hætti meðan á orlofstöku stendur. Orlof af öðrum launum kallast orlofsfé og er fjallað um það hér á eftir í kafla 4.5.

Eins og áður hefur komið fram er almenna reglan þessi. Starfsmaður fær greidd mánaðarlaun fyrir dagvinnu meðan á orlofstöku stendur í samræmi við áunninn og gjaldfallinn orlofsrétt hans. Með þessu móti eru staðin skil á orlofslaunum af launum hans fyrir dagvinnu. Af öðrum launum, þ.e. yfirvinnu og álagsgreiðslum t.d. fyrir vaktavinnu og bakvaktir, er aftur á móti reiknað orlofsfé sem er greitt jafnóðum inn á orlofsreikning og kemur til útborgunar um miðjan maí ár hvert.

Starfsmanni er heimilt með samþykki forstöðumanns/yfirmanns að fresta töku orlofs eða hluta af orlofi um 1 ár. Í stað þess að taka orlofið á yfirstandandi orlofstökuári er töku þess frestað til næsta orlofstökuárs. Ljúka þarf töku hins frestaða orlofs fyrir lok næsta orlofstökuárs, annars fellur það niður (fyrnist). Áunnið og gjaldfallið orlof getur þannig mest verið tvöfalt, þ.e. það sem gjaldféll við upphaf yfirstandandi orlofsárs og frestað gjaldfallið orlof frá árinu á undan (aldrei lengra en 60 dagar). 

Við yfirfærslu á málefnum fatlaðs fólks frá ríki til sveitarfélaga mun áunnið gjaldfallið orlof, þ.e. orlof sem áunnið er fyrir  30. apríl 2010 vera greitt út um áramótin af ríkinu.  Orlof sem áunnið er á núverandi orlofsári (1.maí 2010-30.apríl 2011) færist með starfsmanni frá ríki til viðkomandi sveitarfélags/byggðarsamlags.

Hvernig verður uppgjör orlofs hjá þeim starfsmönnum sem eru í störfum sem lögð verða niður?
Við starfslok skal gera upp við starfsmann áunninn orlofsrétt hans, þ.e. ótekið orlof (gjaldfallið orlof) sem og áunnið en ógjaldfallið orlof. Ekki er heimilt að bæta orlofi aftan við starfslok, enda búið að binda endi á ráðningarsamband starfsmanns og stofnunar/vinnuveitanda. Við orlofsuppgjör þarf að reikna út áunninn orlofsrétt í vinnuskyldustundum talið.

Biðlaun

Hvenær á starfsmaður rétt á biðlaunum?
Ákvæði um biðlaun starfsmanna annarra en embættismanna er að finna í 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins nr. 70/1996 og er svohljóðandi:  Sé starf lagt niður á starfsmaður, sem skipaður hefur verið eða ráðinn í þjónustu ríkisins fyrir gildistöku laga þessara og fallið hefur undir lög nr. 38/1954, en telst ekki embættismaður skv. 22. gr. laga þessara, rétt til bóta er nemi launum í sex mánuði, ef hann hefur verið í þjónustu ríkisins skemur en í 15 ár, en ella í tólf mánuði....

Samkvæmt því eru biðlaun eingöngu greidd þeim starfsmönnum sem ráðnir voru í þjónustu ríkisins fyrir gildistöku laganna 1. júlí 1996 og féllu undir eldri lög nr. 38/1954 um réttindi og skyldur.

Félagsmenn í aðildarfélögum Alþýðusambands Íslands féllu ekki undir eldri lögin og eiga því ekki rétt á biðlaunum. Um biðlaun embættismanna er fjallað í 34. grein laganna.

Ákvæðið hefur verið túlkað svo að þau áunnu biðlaunaréttindi, sem tilgreind eru í 5. mgr. ákvæðisins, haldast ef um samfellda ráðningu í þjónustu ríkisins er að ræða, enda þótt viðkomandi skipti um starf og ráði sig til starfa hjá annarri ríkisstofnun. Verði hins vegar rof á ráðningu þ.e. líði meira en mánuður frá því að launagreiðslum í einu starfi lýkur þar til viðkomandi ræður sig hjá annarri stofnun ríkisins fellur rétturinn niður.

Ef starfsmaður á rétt til biðlauna þarf að meta hversu mikinn rétt hann á. Biðlaunarétturinn er sex mánuðir nema starfsmaðurinn hafi starfað lengur en 15 ár þá er hann tólf mánuðir.

Við mat á biðlaunarétti skal telja allan þann tíma sem viðkomandi hefur verið í þjónustu ríkisins og hann talist ríkisstarfsmaður í skilningi gildandi laga á hverjum tíma. Það er ekki skilyrði að um samfellda þjónustu hafi verið að ræða nema frá 1. júlí 1996. Tekið skal fram, að við mat á biðlaunarétti ber einnig að telja þann tíma sem viðkomandi hefur verið í þjónustu ríkisins eftir gildistöku laga nr. 70/1996.

Hvaða laun ber að greiða á biðlaunatímanum?
Við framkvæmd hefur verið litið svo á að með óbreyttum launakjörum sé átt við föst mánaðarlaun fyrir dagvinnu auk fastrar ómældrar yfirvinnu hafi viðkomandi notið slíkra kjara. Núverandi ákvæði er túlkað með hliðsjón af biðlaunaákvæði 14. gr. eldri starfsmannalaga en í því ákvæði sagði, að við niðurlagningu stöðu skyldi starfsmaður jafnan fá föst laun er starfanum fylgdu, greidd í sex eða tólf mánuði eftir því hvort viðkomandi hafði verið skemur eða lengur en 15 ár samtals í þjónustu ríkisins.

Föst laun í 1. mgr. 14. gr. hafa verið skýrð svo að þau taki til:

• Fastra mánaðarlauna fyrir dagvinnu.
• Fastrar ómældrar yfirvinnu, sbr. Hæstaréttardóm 1990:452. Það skal tekið fram að hér er einungis um að ræða sannanlega fyrirfram ákveðna fasta yfirvinnu sem yfirmaður staðfestir að greidd sé alla mánuði ársins.
• Persónuuppbótar, sbr. Hæstaréttardóm 1995:2342.
• Orlofsuppbótar.

Orlofsfé reiknast ekki á biðlaun sbr. Hæstaréttardóm 1990:452.
Um vaktaálagsgreiðslur á biðlaunatíma er ekki að ræða.
Taki starfsmaður við öðru starfi í þjónustu ríkisins eða annars aðila áður en sex eða tólf mánaða tíminn er liðinn falla launagreiðslur niður ef launin í nýja starfinu eru jöfn eða hærri en þau sem hann hafði áður. Ef launin í nýja starfinu eru lægri skal hann frá launamismuninn greiddan þar til sex eða tólf mánaða tímabilinu er náð.

Ef starfsmaður sem á 12 mánaða biðlaunum ræður sig í vinnu annars staðar í upphafi biðlaunatímans en hættir þar eftir 4 mánuði, á hann þá rétt til biðlauna þá 8 mánuði sem eftir eru?
Já hann á rétt til biðlauna það sem eftir er af biðlaunatímanum. Vinni starfsmaður hluta biðlaunatímans þá fær hann greidd biðlaun þann tíma sem eftir er af biðlaunatímanum.

Frestast biðlaunaréttur ef starfsmaður sem gegnir stöðunni sem leggja á niður er veikur?
Nei hann frestast ekki. Það er staðan sem er lögð niður og starfsmaðurinn fer á biðlaun þó svo að hann sé veikur og fær greidd biðlaun í sex eða tólf mánuði eftir því hve lengi hann hefur starfað í þjónustu ríkisins. Hafi hann náð 15 ára þjónustualdri eða meira er biðlaunatíminn 12 mánuðir ella 6.

Hver eru réttindi starfsmanns í langvarandi veikindaleyfi sem á rétt á biðlaunum?
Starfsmaður í veikindum fer á biðlaun strax og starf er lagt niður þó svo hann sé ekki búinn að tæma veikindarétt.

Niðurlagning starfs

Hver eru réttindi starfsmanns sem er í fæðingarorlofi þegar starf er lagt niður?
Ef starfsmaður er í fæðingarorlofi þegar niðurlagning starfs á sér stað þá er um starfslok að ræða við niðurlagningu starfs og starfsmaður ávinnur sér enginn réttindi eftir það. 

Hver eru réttindi starfsmanns sem er barnshafandi þegar starf er lagt niður?
Starfsmaður sem er barnshafandi við niðurlagningu starfs fær greidd laun í uppsagnarfresti eða  greidd biðlaun eigi starfsmaður rétt á þeim.

Hver eru réttindi starfsmanns sem er í veikindum þegar starf er lagt niður ?
Starfsmaður í veikindum fer á laun í uppsagnarfresti þegar starf er lagt niður þó hann sé ekki búinn að tæma veikindarétt sinn. Sama á við þann sem á rétt á biðlaunum. 

Hvað ef starfsmaður hefur tæmt veikindarétt sinn og hann er launalaus þegar starfs hans er lagt niður?
Hafi starfsmaður tæmt veikindarétt sinn þegar starf er lagt niður þarf að ganga frá starfslokum hans með lausnarlaunum eða biðlaunum, eigi hann rétt á þeim ásamt uppgjöri orlofs.

Hvað felst í fyrirhuguðum flutningi fatlaðra til sveitarfélaga?

Svar: Verkefnið felur í sér tilfærslu allrar almennrar þjónustu við fatlaða til sveitarfélaga. Jafnframt færist fjármögnun þjónustu til sveitarfélaga, óháð því hvort hún er veitt af sveitarfélögum, sjálfseignarstofnunum eða öðrum aðilum. Þjónustusvæði verða mynduð um rekstur þjónustu og er miðað við að þau hafi að lágmarki um 8.000 íbúa. Ríkið getur þó í undantekningartilfellum veitt undanþágu frá þessu viðmiði á grundvelli landfræðilegra aðstæðna, enda hafi sveitarfélög sýnt fram á getu til að veita alhliða þjónustu.

Hver eru meginimarkið fyrirhugaðs flutnings málefna fatlaðra til sveitarfélaga?

Svar: Helstu markmið felast í því að tryggja að eitt stjórnsýslustig beri faglega og fjárhagslega ábyrgð á stærstum hluta almennrar félagsþjónustu, bæta samhæfingu og draga úr skörun ábyrgðar milli stjórnsýslustiga, styrkja sveitarstjórnarstigið og einfalda verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og auka möguleika á því að laga þjónustuna að þörfum notenda með hliðsjón af ólíkum aðstæðum.

Hvaða verkefni munu sveitarfélögin taka að sér?

Svar: Þeir verkþættir sem ríki og sveitarfélög eru sammála um að verði færðir til sveitarfélaga eru sambýli, áfangastaðir, frekari liðveisla í þjónustu- og íbúðakjörnum, frekari liðveisla í sjálfstæðri búsetu, dagþjónusta sem ekki fellur undir vinnumál, heimili fyrir börn, skammtímavistun barna, stuðningsfjölskyldur og ráðgjöf og önnur þjónusta við fatlaða og fjölskyldur þeirra.

Hvað eru þjónustusvæði?

Svar: Þjónustusvæði verða mynduð um rekstur þjónustunnar og er miðað við að þau hafi að lágmarki um 8.000 íbúa. Ríkið getur þó í undantekningartilfellum veitt undanþágu frá þessu viðmiði á grundvelli landfræðilegra aðstæðna, enda hafi sveitarfélög sýnt fram á getu til að veita alhliða þjónustu.

Hvers vegna þarf að mynda þjónustusvæði?

Svar: Myndun þjónustusvæða er nauðsynleg til þess að einfalda jöfnunarkerfi Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og auka hlutfall tekjuauka vegna tilfærslunnar sem getur runnið beint til sveitarfélaga. Jöfnunaraðgerðir á grundvelli núverandi sveitarfélagaskipunar yrðu mjög flóknar vegna þess hve dreifing þjónustuþega og stofnana er ójöfn á landsvísu. Ákveðinn lágmarksfjöldi íbúa er forsenda þess að unnt sé að tryggja sérhæfða þjónustu og annan faglegan viðbúnað sem nauðsynlegur er til að mæta þjónustuþörfum.

Er ófrávíkjanlegt að íbúar þjónustusvæða skuli vera 8.000 að lágmarki?

Svar: Nei, í ákveðnum tilvikum kemur til greina að víkja frá lágmarkinu, samanber eftirfarandi bókun verkefnisstjórnar um tilfærsluna frá 26. mars 2010: 

„Verkefnisstjórn vísar til viljayfirlýsingar um tilfærslu þjónustu við fatlaða frá ríki til sveitarfélaga dags. 13.03.2009 og áréttar að þjónustusvæði skuli hafa að lágmarki átta þúsund íbúa. Einnig áréttar verkefnisstjórnin að undanþágur verði aðeins veittar í undantekningartilfellum og þá á grundvelli landfræðilegra aðstæðna en í því felst, að óraunhæft sé fyrir sveitarfélag að vera hluti af þjónustusvæði vegna fjarlægða eða erfiðra samgangna. Fyrirspurnum um möguleika á undanþágu skal beint til verkefnisstjórnarinnar.“ 

Hvernig eiga sveitarfélög að standa að myndun þjónustusvæða?

Svar: Þjónustusvæði mótast með samkomulagi sveitarfélaga. Sveitarfélög taka ákvörðun um stjórnunarlega, fjárhagslega og faglega uppbyggingu þjónustusvæðanna.  Ríkið getur tekið ákvarðanir um mörk þeirra náist ekki samkomulag. Þjónusta innan svæðisins getur verið veitt af einstökum sveitarfélögum, byggðasamlagi eða með öðru formlegu samstarfi sveitarfélaga. Frumkvæði að myndun þjónustusvæða liggur hjá sveitarfélögum. Lesa meira...